دو کشور - یک تاریخ: چگونگی فیلمبرداری "درخش اختران: جامی و نوایی"
13:55 17.11.2026 (نوسازی شده: 18:49 17.11.2026)

© Sputnik
اشتراک
حدود ۸۰ بازیگر از تاجیکستان و ازبکستان در فیلمبرداری شرکت داشتند، اما علاوه بر فیلم بلند سازندگان ممکن است مجموعهای شامل ۸ تا ۹ قسمت را منتشر کنند
دوشنبه، ۱۷ نوامبر – اسپوتنیک. پس از پنج سال استودیوی تاجیکفیلم از اتمام فیلم تاجیکی-ازبکی " درخش اختران: جامی و نوایی" خبر داد. این فیلم اولین فیلم تاریخی است که از زمان استقلال تاجیکستان در این کشور فیلمبرداری شده است. همانطور که سازندگان فیلم به خبرنگاران گفتند، در ابتدا قرار بود تولید سه سال طول بکشد.
محمدسعید شاهیان، مدیر "تاجیکفیلم"، در توضیح اینکه چرا روند تولید فیلم طولانی شد، گفت که دلیل اصلی، ویژگی خود فیلم است، زیرا از نگارش فیلمنامه گرفته تا فیلمبرداری و حتی سرمایهگذاری آن، همهچیز باید میان دو کشور تهیه، هماهنگ و نهایی میشد.
"دو سال روی فیلمنامه کار شد. فیلمنامه باید در شوراهای هنری دو کشور به تصویب میرسید. تنها در تاجیکستان، هشت دانشمند، پژوهشگر و مشاور در تهیه فیلمنامه شرکت کردند و از بیش از ۱۴۰۰ اثر ادبی و منبع استفاده شد. ما با ۱۸ وزارتخانه، آکادمی علوم، اتحادیه نویسندگان، اتحادیه نقاشان و اتحادیه طراحان تاجیکستان سروکار داشتیم. همکاران ازبکستانی ما نیز در تاشکند با همین دشواریها روبهرو بودند" - گفت مدیر "تاجیک فیلم".
تصمیم برای ساخت فیلم مشترک تاریخی "درخشش اختران: جامی و نوایی" در سال ۲۰۲۱، هنگام سفر شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، به تاجیکستان و دیدار او با همتای تاجیکش، امامعلی رحمان، اعلام شد. این زمانی بود که دو کشور همسایه روابط خود را به سطح بالاتری ارتقا میدادند و انتظار میرفت این فیلم نیز در تحکیم و گسترش این روابط نقش خود را ایفا کند.
مدیر "تاجیکفیلم" بدون اشاره به "دستور سیاسی" رهبران دو کشور افزود که پس از گردهم آمدن گروههای کاری، بحثهای طولانی درباره محتوای فیلم نیز صورت گرفت، زیرا هر طرف انتظارات خاص خود را داشت.
"تاریخ را نمیتوان تغییر داد. در فیلم باید جایگاه استادی جامی و شاگردی نوایی بر اساس منابع تاریخی حفظ میشد و برجستگی هر دو شخصیت به تصویر درمیآمد. بحثها طولانی بود، اما سرانجام به توافق رسیدیم و فیلمبرداری در سال ۲۰۲۴ آغاز شد" - گفت محمدسعید شاهیان.
مولانا عبدالرحمان جامی، شاعر و متفکر بزرگ تاجیک، و میر علیشیر نوایی، دولتمرد و بنیانگذار ادبیات ازبک، از شخصیتهایی هستند که در قرن پانزدهم میلادی زندگی کردهاند. بر اساس منابع تاریخی، عبدالرحمان جامی در پیدایش ادبیات کلاسیک ازبک، بهویژه در پرورش بنیانگذار آن، علیشیر نوایی، نقش برجستهای داشت. نوایی یکی از بیگهای خردمند و روشنفکر دربار سلطان حسین میرزای تیموری و از حامیان فرهنگ و ادبیات زمان خود بود. او طبع شاعری داشت و به فارسی شعر میسرود. نوایی به توصیه جامی به زبان ازبکی شعر گفت و ادبیات کلاسیک ازبک با اشعار او آغاز شد.
۸۰ روز فیلمبرداری و ۱۱۰۰ دست لباس
فیضالله فیضاف، کارگردان مشترک فیلم از تاجیکستان، میگوید که در این فیلم حدود ۴۰ هنرمند از تاجیکستان و بیش از ۴۰ هنرمند از ازبکستان نقشهای اصلی و دیگر نقشها را ایفا کردهاند.
"بیشتر بازیگران مرد هستند. میتوان گفت یک "فیلم مردانه" ساخته شده است. تنها پنج تا شش زن در آن نقش بازی کردهاند، زیرا در تاریخ آن دوران و حتی در منابع تاریخی زمان جامی و نوایی، زنان نقش کمرنگی دارند. حتی نام همسر حضرت جامی را نیز از اشعار او پیدا کردیم" - گفت کارگردان.
وی افزود که فیلمنامه به ۱۱۰ صحنه تقسیم شده است که از این میان، ۵۴ صحنه مربوط به تاجیکستان و ۵۶ صحنه مربوط به ازبکستان است.
"صحنهها در شهرهای دوشنبه و خجند، قلعه حصار، آبگیر قیراقوم، پاویونهای "تاجیکفیلم" در تاجیکستان و شهرهای تاشکند و بخارا و همچنین مناطق مرزی ازبکستان با افغانستان و ترکمنستان فیلمبرداری شدند. تنها در تاجیکستان ۱۲۰۰ نفر در صحنههای جمعی شرکت کردند. در مجموع، فیلمبرداری فقط ۸۰ روز زمان برد" - گفت کارگردان.
به گفته او، اکنون دو نسخه از فیلم در اختیار کارگردانان قرار دارد که یکی دو ساعت و ۴۰ دقیقه و دیگری پنج ساعت است.
"پس از نمایش نسخه نخست فیلم که به زبانهای تاجیکی و ازبکی آماده شده و زیرنویس روسی و انگلیسی نیز دارد، با همتایان خود در ازبکستان توافق خواهیم کرد که با نسخه کامل فیلم چه کنیم. ظاهراً یک سریال هشت تا نُه قسمتی ساخته خواهد شد"- گفت فیضالله فیضاف.
کارگردان تاجیک میگوید یکی از مشکلات ساخت فیلم، نبود لباس، کفش و دیگر وسایل و عناصر تاریخی بود که برای بازسازی و نمایش فضای آن دوران ضرورت داشت.
"لباسهای تاریخی از دوران بوریس کیمیاگرف باقی مانده بودند. اگر پیش از ما یک فیلم تاریخی ساخته میشد، شاید با این مشکل روبهرو نمیشدیم. تمام لباسها پاره و غیرقابل استفاده بودند" - گفت کارگردان.
وی افزود که در مجموع، ۱۱۰۰ دست لباس تاریخی نو و ۴۰۰ جفت کفش برای فیلم دوخته شد که نقاشان و طراحان در این زمینه همکاری کردند.
بودجه فیلم
در آغاز هزینههای فیلم میان تاجیکستان و ازبکستان به نسبت ۴۰ به ۶۰ تقسیم شده بود، زیرا قرار بود بیشتر صحنهها در کشور همسایه فیلمبرداری شوند.
"اما بعداً تصمیم گرفتیم که هر کشور هزینههای گروه خود را بر عهده بگیرد. بر اساس اطلاعاتی که همکاران ما در اختیارمان گذاشتهاند، ازبکستان حدود ۲.۵ میلیون دلار برای فیلم اختصاص داده است. اینکه چه مقدار از این پول هزینه شده، برای ما روشن نیست" - گفت مدیر "تاجیک فیلم".
وی افزود که دولت تاجیکستان در سال ۲۰۲۴ برای این فیلم ۱۱.۸ میلیون سامانی اختصاص داد و بعداً این رقم به ۱۴ میلیون و ۶۳۰ هزار سامانی رسید که از این میان، ۱۳ میلیون و ۲۶۳ هزار سامانی هزینه شده است.
"این مبلغ تمام هزینههای سفرهای کاری، دستمزد هنرمندان، دوخت لباس و کفش، هزینههای امور فنی، صحنههای جمعی و دیگر موارد را دربر میگیرد. برای نمونه، ما ۴۰ هزار دلار برای کارهای گرافیکی هزینه کردیم. در این میان، حتی نهادهای ذیربط نیز بررسیهای خود را درباره این مبالغ انجام دادند" - گفت مدیر "تاجیکفیلم".
"یک دیگ و دو آشپز"
سفر حقداداف، رئیس اتحادیه سینماگران تاجیکستان و همزمان یکی از نویسندگان فیلم "درخشش اختران: جامی و نوایی"، میگوید که در تجربه کاری خود برای نخستین بار با چنین وضعیتی روبهرو شده است که یک فیلم را دو طرف بسازند؛ درست مانند اینکه بر سر یک دیگ، دو آشپز با دیدگاهها و تجربههای متفاوت قرار داشته باشند.
"اینکه در دو کشور بنشینیم و یک فیلمنامه بنویسیم، کار بسیار پیچیدهای بود. تصور کنید که یک غذا را دو نفر میپزند؛ دو کارگردان، دو فیلمبردار، دو طراح صحنه، دو نقاش. در این میان، من و رستم جابراف، همتای ازبکستانیام، نقش هماهنگکننده میان گروههای فنی و خلاق، از جمله مشاوران، زبانشناسان و ادبیاتشناسان را بر عهده داشتیم" - گفت او.
وی افزود که داستان اصلی فیلم درباره دو شاعر و دو متفکر است که تصمیم میگیرند از وقوع یک جنگ و خونریزی یا فتنهای بزرگ میان دو حاکم جلوگیری کنند و صلح و آشتی به ارمغان آورند.
"در ضمن، داستانها و لحظات بسیاری از زندگی این دو بزرگوار را نیز در فیلم گنجاندیم. امیدواریم که در نشان دادن بزرگی آنان موفق شده باشیم" - گفت سفر حقداداف.
رشتههای پراکنده را به هم ببافید
در همین حال، فیلم "درخشش اختران: جامی و نوایی" که داستان دو شخصیت بزرگ و نماد دوستی جاودانه مردم تاجیک و ازبک را روایت میکند، در زمانی ساخته شده است که در شبکههای اینترنتی، از سوی برخی محافل خاص خارجی، مطالب اختلافبرانگیز درباره موضوعات تاریخی و فرهنگی میان تاجیکها و ازبکها منتشر میشود.
ظاهراً هدف از ساخت این فیلم، تأکید بر همزیستی مسالمتآمیز دو ملت بوده است؛ همزیستیای که دستکم در ۵۰۰ سال گذشته ادامه داشته و تصمیم برای ساخت فیلم نیز به همین منظور در سطح رهبران دو کشور گرفته شده است.
قربان صابر، هنرمند شایسته تاجیکستان و بازیگر نقش عبدالرحمان جامی، میگوید که این فیلم دستکم در سطح سازندگان و هنرمندانی که در آفرینش آن سهم داشتند، رسالت خود را انجام داده است.
"در روزهای نخست، هر کسی لحاف را به سوی خود میکشید. بچههای تاشکند میگفتند: "ما بچههای تاشکند هستیم" و بچههای ما میگفتند: "ما بچههای دوشنبه هستیم". اما وقتی نه یک روز و دو روز، بلکه ماهها گذشت و فیلمبرداری ادامه یافت، سرانجام روز آخر هم فرا رسید. دلمراد، کارگردان ازبکستانی، با صدای بلند اعلام کرد: "فیلمبرداری تمام شد!" من فکر میکردم حالا همه وسایل خود را جمع میکنند و میروند. اما چنین نشد. چنان گریه و زاری و آغوشکشیدنهایی آغاز شد که زبان از توصیف آن عاجز است" - گفت قربان صابر.
وی افزود که ما بهصورت موازی کار میکردیم و احساس نمیشد که یک گروه هستیم؛ گویی رشتههایی جداافتاده از یکدیگر بودیم.
"اما در روزهای پایانی فیلمبرداری در بخارا، این دو گروه به یک گروه تبدیل شدند که برای تحقق یک آرزوی بزرگ تلاش میکرد. ما نمیتوانستیم درباره دوستی و رفاقت فیلم بسازیم، اما خودمان دوست و رفیق نباشیم. خوشبختانه این اتفاق افتاد و فیلم به هدف خود رسید" - گفت این هنرمند.


